De stadswijk Buytenwegh de Leyens - de ontwikkeling van het Plassengebied

De Palensteinse polder

In 1759 werd toestemming verleend tot de droogmaking van het gebied Voorseghwaert en Blocklant. Aan het einde van 1762 was het karwei geklaard. De droogmaking werd naar het huis van de ambachtsheer, 't Huis te Palenstein aan de Dorpsstraat, Palensteinse Polder genoemd. De polder besloeg het gebied van de Leidsewallen tot de Zegwaartseweg en van het dorp tot de Slootweg. Drie schepradmolens die in 1759 waren gebouwd, hielden de polder droog. Ze sloegen het water uit op de Elleboogse Wetering, totdat in 1924 de dieselmotor het werk overnam. De drie molens werden in 1926 afgeknot, maar staan er nog steeds. Ook de infrastructuur met de waterloop en de dijkjes naar de molens is nog aanwezig. De Slootweg, ten oosten van het Plassengebied, is van middeleeuwse oorsprong. De naam Sloetwech dook in 1530 voor het eerst op. Door de complete uitvening van het gebied in de eerste helft van de achttiende eeuw begon de Slootweg gevaar te lopen. Bij sterke wind werd de weg geregeld door water overspoeld. Pas door de droogmaking kon de weg behouden blijven. Langs de Slootweg loopt de Benthuizervaart op de grens van de gemeente Zoetermeer en de gemeente Rijnwoude. Aan het eind van de Benthuizervaart bevindt zich een voormalig verlaat, een kleine sluis die het niveauverschil tussen de vaart (-1.70 N.A.P.) en de Elleboogse Wetering (-0.60 N.A.P.) overbrugde. Het verlaat werd in 1963 opgeheven. Er was nog een verlaat, het Elleboogse verlaat, dat tot in 1957 is gebruikt. Daarna werd het gesloten en afgebroken. In 1965 werd het gemaal Palenstein gebouwd, dat nu het water uit de tocht langs de Slootweg omhoog haalt naar de Elleboogse Wetering. Een dieselmotor en een electromotor zorgen voor de aandrijving.

De Zoetermeerse Polder of Nieuwe Drooggemaakte Polder

Tussen de Voorweg, de Leidsewallen en de Meerpolder lag een sterk uitgeveend land. Tussen 1767 en 1771 werd dit met behulp van vier molens drooggemalen. Het kreeg de naam Zoetermeerse of Nieuwe Drooggemaakte Polder. De vier molens werden in 1877 afgebroken en vervangen door een stoomgemaal met de naam De Nieuwe Polder. Het gemaal sloeg net als de vier molens het water uit op de Noord-Aasche Vliet. Het gebouw staat er nog steeds en is in 1991 op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst. De stoommachine maakte plaats voor een dieselmotor en later voor een electromotor en de schoorsteenpijp werd afgebroken. Het gemaal heeft tot 1990 dienst gedaan, zij het vanaf het eind van de jaren zeventig als reserve. Een nieuw gemaal, dat zich in een klein gebouwtje naast het oude gemaal bevindt, heeft de taak overgenomen. De oude in- en uitstroom en de dijk waar het gemaal tegenaan is gebouwd zijn nog intact.

De Zoetermeerse Plas

Polder werd weer water. Aan het eind van de jaren zestig ontstond ten zuiden van het watertje de Noord Aa door zandwinning een 50 ha groot meer, de Zoetermeerse Plas, in het gebied van de Zoetermeerse Polder of Nieuwe Drooggemaakte Polder. Het zand was nodig als ondergrond voor de aanleg van de nieuwe stadswijken Buytenwegh de Leyens en Seghwaert. Vanuit deze nieuwe plas werd een brede waterloop als recreatief element door de woonbebouwing van de stadswijk De Leyens geleid, waardoor een aantrekkelijk woonmilieu is ontstaan. Aan de noordzijde van de plas werd 'per ongeluk' een natuurbos gecreëerd, het Prielenbos, doordat de kleilaag boven de zandput werd afgegraven en ernaast opgespoten. Zo ontstond een slikmassa waar moerasplanten en wilgen ontkiemden. Toen na verloop van tijd de bodem indroogde ontstonden er diepe geulen, de prielen waar het bos zijn naam aan dankt. Het Prielenbos heeft zich nu tot elzenbroekbos ontwikkeld, met een rijk gevarieerd planten en dierenleven.

Aan het eind van de jaren tachtig werd de plas vergroot voor zandwinning ten behoeve van de aanleg van de stadswijken Noordhove en Rokkeveen. Helaas verdween hierdoor een deel van de historische Leidsewallenwetering, die langs de plas liep en oorspronkelijk aansloot op de oude molengang. Nu is de wetering abrupt afgebroken en stopt net voor de Behrenslijn in de stadswijk Noordhove. Om de plas heen is een recreatiegebied gegroeid, met strand en watersportfaciliteiten en fiets- en wandelpaden. Het gebied is uitgebreid met de Noordhovenseplas en de Benthuizerplas.

Bron: Gemeente Zoetermeer, De Gave Stad