De stadswijk Seghwaert - het groen en water

Groen en water hebben een vooraanstaande plaats gekregen in het ontwerp van de stadswijk, net zoals in de stadswijken Meerzicht en Buytenwegh de Leyens. Niettemin heeft de 'groene en natte' kant van de stadswijk Seghwaert een geheel eigen karakter, dat niet los is te zien van het model van de Hollandse polder(stad), waarop de stadswijk Seghwaert is gebaseerd. De ontwerpers wilden geen versnipperd, maar juist op weloverwogen plekken geconcentreerd groen, passend bij het dichtbebouwde karakter van de stadswijk. Het is er in drie soorten in een hiërarchische reeks: stadswijkparken, bedoeld voor de gehele stadswijk Seghwaert, buurtgroen, waaromheen de woonbuurtjes zijn gegroepeerd en aankledingsgroen, dat dient als het 'behang' van straat en plein. Het groen in de stadswijk is het groen van de polder op alle niveau's. Overal in de stadswijk staan (rijen) populieren en grauwe elzen, (treur)wilgen, abelen, essen en fruitbomen. Planten en struiken die het goed doen op de natte klei- en veengrond, zoals riet, vlierbes en brem fleuren ook de waterkanten en perkjes van de stadswijk Seghwaert op. Ecologie en milieu is een andere belangrijke leidraad geweest bij de groeninrichting van de stadswijk. In de jaren zeventig werd de samenleving zich voor het eerst bewust van de achteruitgang van het milieu door industrialisatie en bevolkingsgroei, mede door het verschijnen van het rapport van de Club van Rome in 1972. In de stedenbouw werd alom geëxperimenteerd met middelen om de ecologie van het open land te integreren in de stad.

De wil om het oude polderlandschap door te zetten in de stadswijk is goed aan het aankledingsgroen te zien. Op verschillende plaatsen, bijvoorbeeld langs de Aspergeakker en Mosterdakker, staan rijen grauwe elzen en hier en daar ook rijen populieren, zoals langs de Lissenvaart. Het zijn restanten van (of aangeplante herinneringen aan) oude windsingels die de boomgaarden tegen harde wind moesten beschermen. Fruitbomen kwamen in de Palensteinse Polder veelvuldig voor en dat feit is aangegrepen om deze bomen te gebruiken als siergroen in straten en woonerven. Langs de doorgaande wegen, de dreven, zijn daarentegen platanen aangeplant. Deze soort is welbekend als typische stadsboom en verleent door zijn statig karakter een stedelijke allure aan de stadswijkontsluitingswegen. Tussen (en aan de voet van) de bomen langs de openbare weg en op het woonerf zijn vaak lage dwergstruiken geplant, die het aanzien van de straat op maaiveldniveau verzachten.

De woonerven en vijvers vormen het middelpunt van de verschillende buurtjes en op deze plekken concentreert zich ook het buurtgroen. De woonerven kunnen worden beschouwd als de 'verborgen groene werelden' van Seghwaert. Niet alleen zijn zij zorgvuldig afgeschermd van de doorgaande weg, zij zijn ook allemaal anders van hoofdopzet en groeninrichting. Opgenomen in een wandelroute zouden zij een aantrekkelijke toeristische 'woonerftocht' vormen. Hoe verschillend ook: zij hebben gemeen dat het groen wordt ingezet als middel om parkeerplaats en verblijfsruimte met elkaar te verzoenen. Soms gebeurt dat heel letterlijk, zoals in het woonerf van het Vuurdoornpark, waar lage en keurig geschoren hagen gecombineerd met bomen de parkeerplaatsen van elkaar scheiden. Aan de Pijlkruidvaart is gekozen voor een traditioneel met hagen afgeschermd intiem plantsoen in een hoek van twee woonblokken, waaromheen geparkeerd wordt. Vlak daarbij ligt het opmerkelijke woonerf van de Vederkruidvaart en Violiervaart, dat eigenlijk meer een binnenterrein is en dat een verkleinde versie lijkt van het Park Seghwaert: weinig verharding, veel groen en zelfs heuvels. Geparkeerde auto's zijn geheel onzichtbaar gemaakt door ze onder te brengen in een houten, op een boerenschuur lijkende, carport.

De vijvers, vijftien in getal, zijn een in het oog springende en voor Zoetermeer unieke vorm van 'buurtgroen'. Net als de woonerven zijn zij er in vele soorten en maten, maar hebben zij alle (op twee na) de kenmerkende compacte vorm van natuurlijke vijvers of vennen. Dit in tegenstelling tot de langgerekte singelachtige waters zoals die elders in de stad voorkomen. Sommige vijvers bestaan uit twee gedeelten waartussen een houten brug is aangelegd, zoals bij de Snoeksloot en de Kikkersloot. De rietkragen bepalen vrijwel overal het beeld van de oevers en geven deze 'stille waters' een landelijk aanzien. Op de groene wallekanten, die hier en daar parkachtig zijn, groeien boom- en struiksoorten die ook in de polder voorkomen, zoals (treur)wilgen, grauwe elzen, abelen en populieren. De vijvers zijn niet alleen als sierelement aangelegd, maar hebben ook een waterbergende functie. Zij zijn met elkaar en met het poldercirculatiesysteem verbonden door middel van duikers. In het oostelijk deel van de stadswijk Seghwaert komen zij niet voor, daar wordt het (regen)water geheel ondergronds aan- en afgevoerd. Ook de oude Dwarstocht in het midden van de stadswijk, in het zuiden overgaand in de Vissendreef en Violiervaart, maakt onderdeel uit van het waterbergingssysteem.

De stadswijkparken, behalve het Park Seghwaert, liggen aan de randen van de stadswijk en zijn gekoppeld aan de nog aanwezige historische polderstructuren van de Zegwaartseweg en de Leidsewallenwetering. Ook bij de inrichting van de parken is ingespeeld op de karakteristieken van de oude polder, maar elk park heeft wel zijn eigen accent. In de Wijdse Weide is dat het oude cultuurlandschap. In de waterpartij is duidelijk een uitgeveende polder met eilandachtige legakkers en breed uitgegraven sloten herkenbaar. In deze drassige zone kan de natuur zich vrij ontwikkelen. Verder zijn er hagen van meidoorn en elzen, een schapenweide en een fruittuin. Het park vormt met de Leidsewallenwetering een aaneengesloten groenstructuur en gaat vrijwel rechtstreeks over in het recreatiegebied van de Zoetermeerse Plas. In het Seghwaertse Hout zijn het parkgedeelte en de volkstuinen vrij rechtlijnig vormgegeven, maar er is hier ook een uitzichtsheuvel en een speeleiland. Bijzonder is de natuurontwikkelingszone met de zogenaamde 'wetlands' (natte hooilanden) en het groene tracé van de toekomstige aftakking van de Zoetermeerlijn, de Oosterheemlijn. Deze bestaat uit akkers waarop jaarlijks zonnebloemen worden geplant.

De boomgaard langs de Zegwaartseweg is niet, zoals de andere parken, ontworpen, maar een authentiek restant van de oude Palensteinse Polder. Het ligt op een opvallende plek aan de Akkerdreef en Gaardedreef en in de zichtlijn van de Parkdreef. Men heeft hier even het idee terug te zijn in het landelijke gebied. De boomgaard met zijn fruitbomen staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een serie van (min of meer) aaneengeschakelde weides, trap- en speelvelden langs de Zegwaartsewetering, vanaf de Kersengaarde tot aan de Ruimtebaan. In deze zone zijn nog steeds boerderijen en kleinschalige agrarische functies te vinden, zoals kassen.

Het vierde park ligt centraal in de stadswijk en luistert dan ook terecht naar de naam Park Seghwaert. Het is, om het zo te zeggen 'klein maar fijn'. Nauwelijks drie hectare groot is dit park toch het groene visitekaartje van de stadswijk Seghwaert. In al zijn facetten ademt het de sfeer uit van de 'Seventies'. Een Hippiepark, zo meende een buurtbewoner met gevoel voor historie. Het ontwerp uit 1975 is van F. Cardinaal, die werkzaam was bij de gemeente. Cardinaal baseerde het concept voor een deel op de denkbeelden van zijn collega Louis G. le Roy, die met zijn spraakmakende boek 'Natuur uitschakelen-natuur inschakelen' wilde tuinen en 'echte natuur' de stad wilde binnenhalen. Het parkgebied omvat vier themagebieden. De 'pluviometer' in het zuidoosten van het park refereert aan een bergbeek met uitgeschuurde oevers en een bedding van keien. De beek wordt gevuld met regenwater dat van de lange schuine daken van de aanpalende gebouwen afstroomt. Aan de noordzijde van het park liggen zogenaamde 'holle wegen', gemaakt van stapelmuurtjes van puin, die speels door het park meanderen. Er is een 'organisch plein' waar woekerende vegetatie de strijd aangaat met het asfalt en een flaneerpleintje, 'Plein en Passage' genaamd. De korte steile heuveltjes in het park maken de afwisseling nog groter. Park Seghwaert is een plek die tegelijkertijd romantisch, ecologisch en ludiek is.

Bron: Gemeente Zoetermeer, De Gave Stad