Stadswandeling - de Buurtvaart

In Zoetermeer bestaat de unieke situatie dat je midden in de stad om een klein dorp heen kunt lopen. Het dorp wordt namelijk omsloten door een Buurtvaart met twee waterplassen, de Grote Dobbe en de Kleine Dobbe. De wandeling begint bij het pand van het Vrijwilligers Info Punt Zoetermeer aan het Zuidwaarts 3 in het Stadshart onder de poort, om de hoek bij de hoofdvestiging van de Openbare Bibliotheek.

U gaat, komende uit het pand van V.I.P. Zoetermeer aan het Zuidwaarts 3, rechtsaf naar de Markt en u steekt het recht over naar het water.

Hier bevindt u zich op de grens van nieuw en oud Zoetermeer. Het water dat de overgang tussen het nieuwe en het oude gedeelte vormt is de Grote Dobbe. Hoewel deze plas met de komst van de nieuwbouw van vorm en functie is veranderd, is het een oorspronkelijk water.

Langs het water loopt u linksaf het Marseillepad op rechts van u ligt de Grote Dobbe plas.

Aan de overzijde van de plas, lag naast de Nicolaaskerk, vroeger een eiermijn (eierveiling), die vanaf het water werd bevoorraad. Daar vlak naast was een herberg, hotel 'De Gouden Leeuw', thans het parochiehuis van de katholieke kerk. Deze herberg had aangrenzende paardenstallen, waar vanuit vervoer over de weg kon worden verzorgd. De Grote Dobbe was vroeger van belang als vaarweg en maakt onderdeel uit van de Buurtvaart. Waar de Grote Dobbe smaller wordt, lag vroeger een draaikom. Deze kom was bedoeld om het lossen en het wegvaren te vergemakkelijken. Op het bruggetje aan het einde van het Marseillepad staan we boven de Leidsewallen wetering. Linksaf is richting Leiden. Beurtschippers uit Zoetermeer voeren vanaf eind 18e eeuw via deze vaartweg op Leiden. De schipperij heeft zich tot vlak na de Tweede Wereldoorlog kunnen handhaven. Vlak voor het bruggetje ziet u de ruimtelijke sculptuur van beton en metaal van Irene Fortuijn en Robert O’Brien, geplaatst in 1988. Dit beeld markeert de overgang van het oude dorp naar de nieuwe stad. Het bestaat uit een tableau, gegoten van beton met pigment erdoor, een l-vormig bouwsel met twee bogen en twee metalen vormen. De bogen refereren aan de bogen van de flats langs de Londenstraat, schuin achter u aan de overkant van de Grote Dobbe. Deze flats zijn ontworpen door Van Aken, een architect die furore maakte met het Eindhovens muziekcentrum bij het Heuvelplan.

Rechtsaf gaande, volgt u de wetering in de richting van het dorp. Als de wetering stopt, loopt u langs restaurant 'Genova' (aan de Leidsewallen) over de weg verder tot aan het zebrapad.

Vroeger liep de wetering langs de Oude Kerk en ging over in de Delftsewallen wetering. De fundamenten van deze monumentale hervormde kerk staan op ossenhuiden. In de toren hangt een 47 klokken tellend carillon. De toren uit 1642 en kerk uit 1785/1787 staan op de rijksmonumentenlijst. Op deze plek heeft al sinds het midden van de 15e eeuw een kerk gestaan. Op de kruising langs de verkeerslichten lag vroeger de grens tussen de oude dorpen Soetermeer en Zegwaart, die in 1935 werden samengevoegd tot de gemeente Zoetermeer.

Op de plaats waar vroeger een bruggetje lag, steken we via een zebrapad de weg over en gaan aan de overzijde linksaf terug. Zodra u aan de rechterkant een water ziet, gaat u het water over en rechtsaf het pad op. U volgt nu de waterloop van de Buurtvaart in een oase van groen.

Opvallend is dat de vaart hoger ligt dan de stadswijk Palenstein links.De stadswijk Palenstein is gebouwd op grond waar in de 15e en 16e eeuw veen is afgegraven. Daardoor ligt de stadswijk Palenstein lager dan de omliggende stadswijken. De stadswijk Dorp ligt op veengrond die niet is afgegraven. De vaart is nu nog van belang om te voorkomen dat het veen teveel gaat inklinken, waardoor de huizen gaan verzakken. Bij het volgende bruggetje over de Buurtvaart tussen Albert Heijn en Grand Café 'School', heeft het kasteel ' Huis te Palenstein' (1485-1750) gestaan. De vondsten uit drie verschillende kasteelperiodes bevinden zich in het depot van het Stadsmuseum Zoetermeer ’t Oude Huis aan de Dorpstraat 7. Aan de overzijde van het volgende bruggetje heeft lange tijd een Spar supermarkt gestaan. Het was de eerste van de Spar vestigingen in Nederland en geplaatst op 1 juli 1932. Het terrein wordt inmiddels rijp gemaakt voor nieuwe bebouwing. Na dit punt maakt de vaart een bocht naar rechts. In het daarop volgende rechte stuk loopt de vaart uit op de Zegwaartsewetering. Links naast het pad waarop u loopt, ziet u de Mormonentempel 'De Kerk Van Jezus Christus Van De Heiligen Der Laatste Dagen' aan de Osylaan in al haar glorie.

U volgt de wetering tot aan de grote brug. Na de brug gaat u rechtsaf terug langs de wetering. U bent nu in de Dorpsstraat.

Vanaf hier is goed te zien hoe het gebouwtje van de huidige Israëlische Grillroom 'Sabra' doorloopt tot aan het water.

Vlak voor de Israëlische Grillroom 'Sabra' slaat u linksaf de Meidoornlaan in. U volgt opnieuw de Buurtvaart.

De hoogliggende waterplas die na de bocht rechts verschijnt, is de Kleine Dobbe. Ook de Kleine Dobbe heeft een functie gehad bij de bevoorrading over het water. Dit blijkt ook al uit het feit dat aan deze plas twee zuivelgroothandels waren gevestigd aan de huidige parkeerplaats van de Pilatusdam aan de overzijde van het water. Het brede deel van de plas was bedoeld als draaikom om het lossen en het wegvaren te vergemakkelijken.

Het pad buigt nu iets van de vaart af. U volgt het pad tot u uitkomt op de Eerste Stationsstraat.

Vroeger liep langs deze straat aan beide kanten een water. Links ziet u korenmolen 'De Hoop'. De huidige molen is van 1897. Het is een fraai voorbeeld van een stellingmolen, waar nog koren wordt gemalen en die gerund wordt door een enthousiast echtpaar. Bezichtiging is mogelijk. Er worden diverse soorten meel en souvenirs verkocht. De korenmolen werd vroeger ook over water bevoorraad.

U gaat rechtsaf. Aan het eind van het rijtje huizen stuit u weer op de Buurtvaart. Op de verkeersdrempel steekt u de weg over waar de vaart onder de weg gaat. Langs het bruggetje met de blauwe leuningen komt u in het Wilhelminapark.

In de veertiende eeuw is een begin gemaakt met het afsteken van het veen tot aan de kleigrond. In het huidige Zoetermeer is dit nog duidelijk te zien. De Dorpsstraat ligt op het onontgonnen veen, terwijl de directe omgeving enkele meters lager ligt op ontgonnen veen. In de overgang van het hoge naar het lage land zijn een aantal mooie parkachtige gebieden gelegen. Het Wilhelminapark is daarvan het meest uitgesproken gedeelte. Het parkje heeft een omvang van circa 2 hectare en is in 1950-1951 aangelegd naar een ontwerp van professor Bijhouwer. De illusie wordt gewekt dat u zich bevindt in een groot stadspark, omdat handig gebruik is gemaakt van het aanwezige hoogteverschil en het park origineel van vorm is. Dit idee wordt nog eens versterkt door de inmiddels volwassen bomen, zoals de esdoorns langs de Julianalaan aan het Wilhelminapark. Door de overgang van kleigrond naar veengrond bevindt zich hier langs de vaart een unieke vegetatie. In dit oudste Zoetermeerse park staat het oorlogsmonument 'Onderdrukking en Bevrijding', dat herinnert aan de periode 1940-1945.

Aan het eind van het park steekt u de weg over en u komt uit bij de Delftsewallenwetering. Rechts bevindt zich nu de aansluiting met de Leidsewallenwetering. Wanneer u de Delftsewallenwetering oversteekt en links aanhoudt, kunt u na het volgende bruggetje rechts de Buurtvaart volgen.

Hier ligt geen aangelegd pad, maar als het niet te nat is, is de dijk nog wel begaanbaar. Tussen de bomen door komt u langs het water uit. Met een bocht komt u via het bedrijfsterrein van Kwik-Fit (u moet wel even tussen de stangen van een hek door kruipen) weer in de Vlamingstraat.

Wanneer de eerder genoemde walkant te nat en niet begaanbaar is, loopt u in de richting van de Oude Kerk en gaat u bij de stoplichten linksaf de Dorpsstraat in.

Aan de Dorpsstraat 7 treft u Stadsmuseum Zoetermeer 't Oude Huis aan, dat gevestigd is in een uit 1872 stammend monumentaal pand. Dit herenhuis werd toen in gebruik genomen als burgemeesterswoning. De beuk achter het huis werd in hetzelfde jaar geplant door de toenmalige burgemeester. In het Stadsmuseum zijn vaste presentaties te zien over Zoetermeer, de stadshistorie van Soetermeer-Zegwaart en er zijn wisselende tentoonstellingen. In de museumtuin staat een openbaar toegankelijke beeldenexpositie opgesteld.

Aan het eind van de Dorpsstraat/begin Vlamingstraat loopt u langs artotheek en galerie 'De Vlaming' weer langs de Buurtvaart. Zo komt u weer terug bij het startpunt van de wandeling langs de Grote Dobbe. U loopt langs de Markt en gaat weer terug in de richting van de Stadhuispoort naar het Stadhuisplein.

Rechts op de hoek van de Markt en het Zuidwaarts staat het beeld van een man en vrouw in innige omhelzing, 'Welkom' geheten, van Gerard Brouwer. De wandelroute eindigt aan het pand van V.I.P. Zoetermeer aan het Zuidwaarts 3.

Bron: Historisch Genootschap Oud Soetermeer, Gilde Zoetermeer