De Spar en van der Spek in de Dorpsstraat

Zoetermeer was voor de Tweede Wereldoorlog vooral bekend om zijn boterhandelaren, wel zestig in getal. Een van de bekendste onder hen was Arie van der Spek, ook wel de Sik genoemd vanwege de haardracht onder zijn kin. Hij was als veertienjarige begonnen door met een mandje aan de arm gevuld met boter en margarine lopend naar Delft af te reizen. Hij boerde goed in boter, kaas en eieren en had vooral de gegoede burgerij in met name Den Haag als klant. De benenwagen werd al gauw ingewisseld voor paard en wagen, in de jaren dertig had het bedrijf al een zevental auto’s. Toen waren niet alleen particulieren meer klant, maar ook kruideniers, melkboeren en bakkers. De auto’s hadden een blauwe kleur in tegenstelling tot de neven van De Sik die rondreden in groene vrachtwagens. Al snel werd in de volksmond een onderscheid gemaakt tussen de Groene en de Blauwe Van der Spek.

De Groenen hadden geen eieren en kaas en werden vooral bekend door hun eigen merk margarine, Zoetermeer’s Roem. Beide richtten zich wel steeds meer op de groothandel en uiteindelijk fuseerden ze in 1972. De oude vestigingen aan de (Tweede) Stationsstraat en de Dorpsstraat bij de Pilatusdam werden te krap en een nieuw pand aan de Storkstraat betrokken. In de jaren negentig werden daar wekelijks een miljoen eieren verwerkt, naast vele andere produkten als kaas, boter, margarine, deegwaren, koffie, thee, sauzen en conserven. Uiteindelijk verkocht de laatste Van der Spek-eigenaar het bedrijf en werd het in het Aholdconcern opgenomen. Medio augustus 2002 verhuisde Van der Spek naar Schiedam.

Van der Spek was vooral bekend om haar eigen merken zoals Zoetermeer’s Roem.

De Spar is al wat langer uit het Zoetermeerse beeld verdwenen. In het midden van de jaren negentig vertrok de oude Spar-supermarkt uit het eind van de Dorpsstraat, vroeger Lagereind geheten. Daar werd in 1880 de basis gelegd voor de internationale Spar-organisatie. Antonius van Well begon daar toen in het voormalige tweelingdorp Zoetermeer-Zegwaart een handel in wijnen en gedistilleerd, koloniale waren en geneesmiddelen voor vee.

Het echtpaar Klos met hun zoon Adriaan in het pas vernieuwde interieur van het Spar-filiaal in 1952.

Diens kleinzoon Adriaan J.M. van Well kwam midden in de zware economische wereldcrisis in 1932 met het idee van een inkooporganisatie. Zestien van zijn afnemers durfden in 1932 de stap te wagen en De Spar was geboren. Vele zelfstandige winkeliers en groothandels sloten zich aan en werkten vanaf die tijd onder gezamenlijke inkoop en reclame. Vrachtschuiten voeren af en aan vanaf de Vliet of Oude Rijn naar de Buurtvaart en de Spar-pakhuizen. Vrachtwagens verstopten regelmatig de Dorpsstraat. Uiteindelijk werd het terrein aan de Dorpsstraat te klein en bedrijfspanden in Rotterdam en Loosduinen moesten worden aangekocht.

Inkooporganisatie De Spar vervoerde vanaf 1932 haar produkten vanaf het pakhuis aan de Dorpsstraat naar de aangesloten winkels.

De jaren zestig betekende voor vele kleine kruideniers het einde: zelfbedieningswinkels ofwel supermarkten namen hun plaats in, assortimenten breidden uit, automatisering deed zijn intrede. De Spar-organisatie veranderde mee en de oude gebouwen voldeden niet meer. In 1973 werd in Zevenhuizen het nieuwe distributiecentrum geopend en verdween de inkooporganisatie en het vele vrachtvervoer uit het Zoetermeerse straatbeeld. Dit oudste Spar-filiaal werd in 1994 gesloten en was hiermee het laatste restant van De Spar uit zijn geboortedorp Zoetermer. De laatste Van Well-Spar-generatie, A.J.M. van Well, heeft in samenwerking met Schuitema-C1000 te Woerden het Spar-archief veilig willen stellen voor het nageslacht.